الام بازاء الاب . . . و يقال لكل ماكان اصلًا لوجود شىء او تربيته او اصلاحه او مبدئه‌ام ، قال الخليل : كان شىء ضم اليه ساير ما يليه يسمّى امّاً قال تعالى : * ( و انه فىام الكتاب ) * اى اللوح المحفوظ و ذلك لكون العلوم كلها منسوبة اليه و متولدة منه و قيل لمكةامّ القرى و ذلك لما روى ان الدنيا دحيت من تحتها و قال تعالى : * ( لتنذرام القرى و من حولها . . . ) * و قيل لفاتحة الكتاب ام الكتاب لكونها مبدأ الكتاب و قوله تعالى : * ( فامه هاوية ) * اى مثواه النار . ايضاً راغب مىگويد : و الامى هو الذى لايكتب و لايقرأ من كتاب و عليه حمل : * ( هو الذى بعث فى الاميين رسولًا منهم . ) * قال قطرب : الامية الغفلة و الجهالة فالامى منه و ذلك هو قلة المعرفة و منه قوله تعالى : * ( و منهم اميون لايعلمون الكتاب الَّا امانى ) * اى الَّا ان يتلى عليهم ، قال الفرّاء : هم العرب الذين لم يكن لهم كتاب و * ( « النبى الامى الذى يجدونه مكتوباً عندهم فى التورية و الانجيل » قيل منسوب الى الامة الذين لم يكتبوا لكونه على عادتهم كقولك عامى لكونه على عادة العامة و قيل سمى بذلك لانه لم يكن يكتب و لايقرأ من كتاب و ذلك فضيلة له لاستغنائه بحفظه و اعتماده على ضمان الله منه بقوله : * ( سنقرئك فلاتنسى ) * و قيل سمى بذلك لنسبته الىامّ القرى . 8 . اينكه مىگويد يا از فرّاء نقل مىكند كه امى يعنى منسوب به امت ، خيلى عجيب است ، زيرا در اين صورت اگر مقصود از كلمهء امى صرفاً يعنى كسى كه جزء امت است و خارج از امت نيست ( 1 ) ، خود

--> ( 1 ) اينكه مىگويد : « منسوب به امت است يعنى بر عادت امت است و عادت امت بى سوادى است ، چنان كه عامى مىگوييم يعنى بر عادت عامه است » اگر صحيح باشد بايد به هركسى در جهان كه درس ناخوانده باشد ، امى گفته شود . عليهذا ايراد ما وارد نيست